Zabytki
Pałac w Rogalinie
Pałac w Rogalinie wybudował Kazimierz Raczyński. Zaczął go budować w latach 1768-76. Z początku rodzinna rezydencja miała znajdować się w Białoślawie nad Notecią, ale zakupiona w 1768 r. wieś urzekła Kazimierza tak, że właśnie tu postanowił wybudować pałac. Wieś znajdowała się też wystarczająco blisko Poznania, aby można było uczestniczyć w życiu politycznym kraju.
Prace budowlane trwały aż do 1815r. Kontynuowane były przez Filipa Raczyńskiego, który był kuzynem, a zarazem zięciem Kazimierza, a zakończone zostały przez Edwarda. Pierwotny projekt barokowy był prawdopodobnie dziełem Jana Fryderyka Knobla, jednak wkrótce okazało się, że jest on niemodny, dlatego przy pomocy znanych warszawskich architektów Jana Christiana Kamsetzera i Dominika Merliniego przystąpiono do modernizacji pałacu. Główny korpus z lat 1774-76 przeprojektowano w stylu klasycystycznym i połączono dwoma ćwierćkolistymi galeriami projektu Antonio Paladiego z bocznymi oficynami. Zwieńczają go od frontu dwa trzyosiowe ryzality oraz pięcioosiowy ryzalit w części środkowej, ozdobiony naczółkiem z herbem Nałęcz i nakryty trzykrotnie łamanym dachem mansardowym z podobizną rzymskiego tarczownika na szczycie. Wnętrze podzielone zostało na dwie części – mieszkalny parter i reprezentacyjne piętro, na którym znajdowała się sala balowa. Przed pałacem powstał dziedziniec honorowy, który pierwotnie był brukowany i zamknięty ogrodzeniem z filarami zdobionymi rzeźbami. Przed nim założono dwa dziedzińce poprzedzające – jeden gospodarczy z wozownią i stajnią, zamknięty kratą i bramą oraz drugi między domami służby i oficjalistów dworskich. W 1820r. wybudowano przy dziedzińcu honorowym ujeżdżalnię. W ten oto sposób powstało regularne założenie pałacowo-ogrodowe.
W latach 1810-45 Edward Raczyński przebudował salę balową na zbrojownię. Nadał jej neogotycką dekorację sztukatorską i zgromadził tam kolekcję pamiątek narodowych, historycznych, militariów i dzieł sztuki. Kaplica pałacowa została zaś przerobiona na bibliotekę i archiwum.
W pierwszej połowie XIXw. Zlikwidowano ogrodzenie dziedzińca honorowego, a w miejsca dziedzińców poprzedzających umieszczono owalny gazon otoczony lipowo-kasztanową aleją. W jego sąsiedztwie w latach 1856-60 została roszarnia, którą na początku XIXw. przebudowano na gorzelnię.
Spadkobierca Edwarda Roger był powstańcem i w związku z jego działalnością spiskową pałac został splądrowany przez Prusaków, którzy poszukiwali ukrywających się uczestników powstania. Kiedy właścicielami majątku zostali syn Rogera Edward Aleksander wraz ze swoją żoną Różą z Potockich, zostali zmuszeni do gruntownego remontu pałacu. Podaczs prac w pałacu architekt Zygmunt Hendel w miejscu dawnej jadalni na pierwszym piętrze stworzył neobarokową bibliotekę, a szafy do niej wykonała poznańska firma J. Zeylanda. Okres, w którym Edward Aleksander władał Rogalinem, to czas przebywania tu śmietanki kulturalnej – malarzy i literatów.
Okres II wojny światowej spowodował wielkie straty we wnętrzach pałacu. Stał się on siedzibą Jugend Gebietsfuhrerschule, a jego wyposażenie za wyjątkiem części zbiorów uprzednio zdeponowanych w warszawskim Muzeum Narodowym, uległo całkowitemu rozproszeniu.
Od roku 1949 pałac jest oddziałem Muzeum Wielkopolskiego, które w 1950r. zostało przemianowane na Muzeum Narodowe.
[Tekst: Anna Denis-Siemieniuk]
Posągi w parku francuskim.
Kaplica pod wezwaniem Świętego Marcelina z mauzoleum rodziny Raczyńskich.
Rogalińska kaplica zbudowana została w latach 1817-20. Jej fundatorem był Edward Raczyński. Źródła głoszą, że brał on też czynny udział w projektowaniu obiektu i wykonywaniu części prac. Obiekt ten miał spełniać dwie funkcje: zlikwidowanej kaplicy dworskiej, a także mauzoleum grobowego. Raczyński poświecił ten budynek Świętemu Marcelemu, ale uczynił też z niej swoisty hołd dla swojego kuzyna Marcelego Lubomirskiego – żołnierza napoleońskiego – który poległ podczas oblężenia Sandomierza w 1809r. Świadczy o tym napis nad wejściem do kaplicy: Divo Marcelino, czyli Wielebnemu Marcelinowi, z pominięciem słowa sanctus, czyli święty.
Budynek kaplicy usytuowany jest na niewielkim wzgórzu. Wzorowany jest na autentycznej rzymskiej świątyni z pierwszego wieku przed narodzeniem Chrystusa zwanej „Maison carre” znajdującej się w Nimes we Francji. Rogalińską kaplicę łączą z oryginałem zdobiące fronton kolumny, a także półkolumny porządku korynckiego i rzeźbiony fryz zdobiące boczne elewacje. Różnice to okna we wschodniej ścianie, ołtarz, dolna krypta grobowa, a także żeliwne lwy u wejścia. Drzwi do kaplicy ozdobione są dwoma antabami i czterema herbowymi tarczami rodu Raczyńskich. Wnętrze utrzymane jest w stylu klasycystycznym.
Ołtarz z wizerunkiem Świętego Marcelego z 1832, prawdopodobnie dzieło Franciszka Marii Lanciego, zniszczył okupant. Na zachodniej ścianie kaplicy umieszczono płaskorzeźbę przedstawiającą Elizę Krasińską z Branickich z dwojgiem swych dzieci, Zygmuntem i Władysławem – teściową Edwarda Aleksandra Raczyńskiego.
Podziemie grobowe zaprojektowane zostało w formie krypty romańsko-gotyckiej. Sklepienie wsparto na sześciu kolumnach i półkolumnach wmurowanych w ściany okienne. W neogotyckim sklepieniu umieszczone zostały: herb Raczyńskich – Nałęcz oraz tablica z napisem „Estera Raczyńska prosi o westchnienie do Boga”.
Do kaplicy i mauzoleum sprowadził Edward Raczyński prochy swoich przodków. We wnętrzu krypty znajdują się tylko trzy sarkofagi. W jednym spoczywa Roger Raczyński, w drugim jego żona Konstancja z Lachmanów, w trzecim zmarły w 1993r. ostatni męski członek rodu Edward Bernard. Pozostałych pochowanych tu członków rodziny upamiętniają tablice epitafijne w ścianach. Nie wszyscy członkowie rodu tu właśnie spoczywają. Zabrakło samego fundatora kaplicy, spoczywa tu tylko jego serce.
Od roku 1975 kaplica pełni funkcję kościoła parafialnego.
[Źródło-tekst: książka: ”Śladami Edwarda hr. Raczyńskiego”]
[Tekst: Anna Denis-Siemieniuk]
